| تبليغات | X |
|
گزارش گوشه ای از جلسات چهار شنبه حضرت آقای امجد ماه رجب دالان رسيدن به ماه ضيافت الهي ( ماه رمضان) است عالمي كه مي خواهد دست او را ببوسند و از او تعريف كنند جاهل است / مشورت با افرادي كه هواي نفس ندارند٬ يعني استفاده از عقل آنها/ فاطميون دنبال بدي نيستند و آزارشان به كسي نمي رسد/ اشكالاتي كه علما بر مطالب و نظرات يكديگر مي گرفتند از روي انانيت نيست و با رعايت ادب و احترام است/ وقتي كه مردم به مستحبات رو آورند٬ شما از واجبات مواظبت كنيد! / خوشا به حال كساني كه با اخلاص كار كردند و سرشان گرم نشد!/ ماه رجب ماه بزرگي است اين ماه دالان رسيدن به ماه ضيافت الهي يعني ماه رمضان است/ جوانان بايد به جاي مغرور شدن به چند كلاس اخلاق به فكر اصلاح خود باشند
توضيح: مدتها توفيقي بزرگ نصيب بنده و جمعي از اساتيد دانشگاه شده هر هفته چهارشنبه ساعاتي را در حلقه اي صميمي دور از تكلف در كنار حضرت استاد امجد مي نشينند. گاهي هم در ايام خاص جلسه كمي عمومي تر با دعوت قبلي تشكيل مي شود. كساني كه در اين جلسات شركت مي كنند مي دانند كه كشف سبك خص بيانات حكيمانه حضرت استاد به گونه اي است كه به خلاصه سازي نياز ندارد و بيشتر بايد در پي كشف رابطه جملات فشرده ايشان بود. ايشان معمولا از جملات بسيار كوتاه و گاهي - در حد اشاره - با الگورتيم پيچيده اي٬ در موضوعات متنوع و مرتبط با موضوع اصلي را بيان مي كنند كه بايد دقيق و كامل پياده سازي شود و معمولا نياز به حاشيه و شرح و بسط دارد و بدون اغراق برخي از جلسات حضرت استاد خود يك كتاب كامل است كه اي كاش توفيق درك و تنظيم آن را داشتيم. در اينجا فقط چند جمله گزارش گونه از اين جلسه كه در بيان بخشي از كتاب اول اصول كافي مرحوم كليني - عقل و جهل- است جهت تبرك و استفاده تقديم مي گردد. *** حسنعلی نعمتی
جلسه در محضر حضرت استاد با تلاوت قرآن آغاز شد. در اين جلسه ابتدا حضرت استاد پس از خواندن دعاي فرج امام عصر(عج)٬ با استفاده از جلد اول اصول كافي "كتاب عقل و جهل" مباحث مهمي را در باره موهبت عقل كه خداوند به انسان ارزاني داشته٬ مطرح كردند. در ادامه جلسه در مقام حضرت زهراء(س) بياناتي مطرح گرديد و سپس حاضرين از بيانات حضرت آقاي فاضلي استفاده نمودند و بعد از اقامه نماز مغرب وعشاء مراسم سوگواري آن حضرت توسط حضرت استاد و حاج آقا فتحي و يكي از ذاكرين اهل بيت برگزار شد. حضرت استاد فرمودند: موهبت عقل٬ بالاترين موهبتي است كه خداوند به انسان ارزاني داشته است و كه انسان بايد آن را به كار گيرد. آنچه مانع بكارگيري عقل است٬ شهوت و غصب است. به همين علت خداوند در قرآن بر بكارگيري عقل تأكيد فراوان دارد و دائما از انسان سئوال مي كند كه أَفَلَا تَعْقِلُونَ؟! ... در مقابلِ اين شهوت و غضب٬ در انسان نورانيتي نيز وجود دارد كه روز به روز مي توان آن را در برابر اين دو مانع كه فطرت انسان را مي پوشاند٬ توسعه داد. اين نورانيت در مقابل معصيت حساس است و به خصوص در ابتدا و قبل از اينكه شهوت و غضب مسلط شود٬ حتي در مقابل كوچكترين گناه نيز واكنش نشان مي دهد. در صورت غلبه شهوت و غضب٬ مسئله برعكس مي شود و همين انسان مثلا از قتل و غارت انسانهاي ديگر لذت هم مي برد. در اين شرايط در مقابل نفس اماره عقل٬ كار نمي كند و انسان ساقط مي شود. اين آيه از قرآن اعتراف اين دسته مي باشد: وَقَالُوا لَوْ كُنَّا نَسْمَعُ أَوْ نَعْقِلُ مَا كُنَّا فِي أَصْحَابِ السَّعِيرِ (ملك-10) پس نور وجود عقل٬ بزرگترين نعمتي است كه خداي تعالي به انسان داده و اين غير از عقل گرايي جزئي است. عقل يك چراغ روشني است كه راه خدا را به انسان نشان مي دهد. و با اين عقل٬ قدم به قدم راه روشن تر مي شود. ... حضرت استاد سپس با تجليل از مرحوم كليني كه با تشخيص دقيق جلد اول كتاب اصول كافي را كتاب عقل و جهل قرار دادهاند٬ رواياتي را از اين كتاب شريف نقل و بيان كردند و در ادامه فرمودند: در مقابل جهل٬ عقل قرار دارد نه علم! و لذا علم و جهل تناقضي با هم ندارند. مثلا عالمي كه مي خواهد دست او را ببوسند٬ و از او تعريف كنند جاهل است و اين دو منافاتي با هم ندارد! ولي عاقل٬ جاهل نيست. (در روايت داريم: ربما عالم قتله جهله) ... خداوند به همه عقل داده٬ منتها تعقل لازم است. چون عقل مشوب است و هواي نفس نمي گذارد. به همين علت مشورت با افرادي كه هواي نفس ندارند٬ يعني استفاده از عقل آنها! ... حضرت استاد سپس بخش هايي از حديث هشام بن حكم كه از ابوالحسن موسي ابن جعفر(ع) در كتاب عقل و جهل روايت شده را خواندند و نكات بسيار ارزشمندي را در قالب مثال٬ داستان٬ و خاطراتي از حضرت امام خميني(ره)٬ مرحوم حضرت آيت الله بهاءالديني٬ مرحوم حضرت آيت الله كوهستاني٬ مرحوم حضرت آيت الله اراكي و ديگر بزرگان٬ در شرح فرازهاي آن بيان كردند. ... سپس حضرت استاد در مقام حضرت زهرا(س) بيانات مبسوطي فرمودند كه فقط به بخشي از آن اشاره مي كنيم: عظمت مقام حضرت قابل درك نيست. كسي كه غضب و رضاي او٬ غضب و رضاي خدا است. حضرت داراي القاب فراواني است كه در زيارتنامه حضرت 148 لقب ذكر شده است كه يكي از آنها "فاطمه" است. فاطمه چندين معني دارد. فاطمه٬ فاطمه است چون انسان را از شر و بدي نگهداري مي كند. يعني فاطميون دنبال بدي نيستند و آزارشان به كسي نمي رسد. ... مباش در پي آزار و هر چه خواهي كن كه در طريقت ما غير از اين گناهي نيست دوستان حضرت زهراء(س) اين دو كلام را خوب رعايت مي كنند: مرنج و مرنجان! اين دو كلمه مكتب فاطمه و اهل بيت است٬ يعني اصلا بدي نكنيم! ... حضرت فرمودند: دشمنانِ دشمنان ما و دوستانِ دوستان ما همه اهل بهشتند. اما شرط آن شستشو است و شستشو هم مراتبي دارد! ... سپس حضرت استاد٬ اشعاري را از مرحوم كبير در باره حضرت فاطمه(س) با شور و حال خاصي خواندند كه مطلع آن چنين است: علت غائی(1) بر کون و مکان دانی کیست؟ سبب خلقت پیدا و نهان دانی کیست؟ جان پنهان شده درجسم جهان دانی کیست؟ نقطه دایره رفعت و شان، دانی کیست؟ فاطمه مظهر اجلال خدا جلّ و جلال فاطمه عصمت کل کنز خفیّ ازلی فاطمه عالمه از حق به خفی و به جلی فاطمه روح نبی همسر و همتای ولی فاطمه عالیهای کش نبد از زوج علی فرد و بی مثل بُد آن گونه که حیّ متعال کاف و نون، کافش کاف کرم فاطمه بود نون آن حرف نخست از نعم فاطمه بود نفخه روح در آدم ز دم فاطمه بود گل آدم ز تراب قدم فاطمه بود ورنه آدم شدنش تا به ابد بود محال طایر وهم که از منظر عنقا گذرد به یکی پر زدن از گنبد خضرا گذرد کی به کاخ شرف زهره زهرا گذرد بلکه جبریل اگر خواست بدانجا گذرد همچو پروانه ازو پاک بسوزد پر و بال .... بر در خانهات ای خاک درت عرش عُلا آه کافروخت عدو آتشی آن سان به ملا که نهانی شررش رفت سوی کرببلا سوخت خرگاه شه تشنه دل اهل ولا ساخت سرگشته صحرا ز شه دین، اطفال در ادامه اين جلسه اشعار ديگري در وصف حضرت فاطمه(س) خوانده شد : المنة لله كه در ميكده باز است زان رو كه مرا بر در او روي نياز است خمها همه درجوش وخروشند زمستي وان مي كه درآن جاست حقيقت نه مجاز است از وي همه مستي وغروراست وتكبر وز ما همه بيچارگي و عجز و نياز است رازي كه بر غير نگفتيم و نگوييم با دوست بگوييم كه او محرم راز است شرح شكن زلف خم اندر خم هم جانان كوته نتوان كردكه اين قصه دراز است بار دل مجنون و خم طره ليلي رخساره محمود و كف پاي اياز است بر دوخته ام ديده چو بازاز همه عالم تا ديده من بر رخ زيباي تو باز است در كعبه كوي تو هر آن كس كه بيايد از قبله ابروي تو در عين نماز است اي مجلسيان سوز دل حافظ مسكين از شمع بپرسيد كه در سوز و گداز است حضرت استاد در ادامه مقدمه حديث 14 كه در باره لشكريان عقل و جهل مي باشد را خواندند و بعد بصورت خلاصه اين حديث شريف را به بيان كردند. دريافت فايل كامل متن و ترجمه حديث
حضرت استاد در ادامه فرمودند: شرح اين حديث كه توسط امام معصوم(ع) تا عبارت وَ الصّفْحُ وَ ضِدّهُ الِانْتِقَامَ در دسترس است٬ و با تجليل از مرحوم كليني كه با تشخيص دقيق جلد اول كتاب اصول كافي را كتاب عقل و جهل قرار داده اند٬ نكات بسيار ارزشمندي را در قالب مثال٬ داستان٬ و خاطرات بيان كردند كه ان شاءالله در فرصتي مناسب تقديم مي گردد.
حضرت استاد در ادامه بخشي از مقاله دوم از كتاب شرح حديث جنود عقل و جهل امام خميني(ره) را قرائت كردند. حضرت استاد در اثناي قرائت متن كتاب به نكاتي اخلاقي كه در سيره علماي اسلام از جمله حضرت امام خميني(ره)٬ علامه طباطبايي(ع) و ديگر بزرگان است٬ اشاره كردند و فرمودند حتي اشكالاتي كه علما بر مطالب و نظرات يكديگر مي گرفتند از روي انانيت نيست و با رعايت ادب و احترام است. متن مقاله دوم در بيان شمه اى از حقيقت عقل و جهل و بيان مراد حديث شريف: بدان كه عقل و جهلى را كه در محضر مواليان مورد بحث بود ، به حسب ظاهر ، عقل و جهلى است كه در انسان است كه آن قوه عاقله ، يعنى قوه روحانيه اى است كه به حسب ذات ، مجرد و به حسب فطرت ، مايل به خيرات و كمالات و داعى به عدل و احسان است ، و در مقابل آن ، قوه واهمه است كه فطرتا ، تا در تحت نظام عقلى نيامده و مسخر در ظل كبرياى نفس مجرد نشده ، مايل به دنيا ـ كه شجره خبيثه و اصل اصول شرور است ـ مى باشد و پس از اين ـ ان شاء الله ـ ذكرى از اين دو پيش مى آيد. و اما عقلى كه در لسان شريف حضرت صادق (عليه السلام) از آن اسم برده شده ـ به مناسبت خصايصى كه براى او ذكر شده از قبيل اينكه اول خلق از روحانيين است ـ عقل كلى عالم كبير است كه باطن و سرّ و حقيقت عقول جزئيه است . و به فهم آن حقيقت ، آنچه مورد نظر آنان بوده نيز معلوم شود و آن جوهرى است نورانى مجرد از علايق جسمانى ، و اول مخلوق از روحانيين است و تعين اول فيض مقدس و مشيت مطلقه است و كينونت عذبيه ماء است و نور نبى ختمى در عالم تخليق و ابداع است . و انكار آن موجب و مستلزم انكار بسيارى از ضروريات عقل و دين است ، از قبيل تصور اشرف از واجب تعالى در نظام وجود ، و تحديد واجب ـ جلت قدرته ـ و تجسيم آن ذات مقدس ، و راه يافتن جهل و عجز و بخل در آن ساحت قدس و امثال آن ، كه تعديدش موجب تطويل است ، فضلا از بحث و تحقيقش . گرچه آنان كه منكر آنند از بزرگان محدثين، توجه به توالى فاسده و لوازم باطله آن نداشته اند ، زيرا كه اين از لوازم خفيه اى است كه با ممارست در علوم حقيقه توحيد و تجريد ظاهر شود ، و اهل حديث و ظاهر از آن ذاهل و غافل بودند. لهذا در دامن قدس و طاهرت آنها نقصى وارد نشود ، زيرا كه گمان نموده اند كه قول به عالم عقلى و مجرد ، مستلزم نفى حدوث عالم است ، با آن كه بعضى از محققين و اكابر بزرگ، تشمير ذيل تحقيق فرموده و اثبات حدوث زمانى عالم نموده ، به طورى كه منافى با قواعد توحيد و تنزيه و تقديس حق ـ جل و علا ـ نباشد. و ما ـ بحمدالله و حسن عنايته ـ به وجهى مناسب مسلك اهل معارف و اصحاب قلوب ، اثبات حدوث زمانى همه عوالم غيب و شهادت نموديمكه بيان آن با مقدماتش ، محتاج به افراد رساله جداگانه است ، لعل الله يحدث بعد ذلك امرا و توفيقى عنايت فرمايد كه به آن نايل شويم با آن كه ، آن نحو حدوثى كه بعض محدثين بزرگواربه مليين نسبت داده اند از ساحت آنها دور ، و قول آن مستلزم چندين محذور است كه هر يك اساس تنزيه و توحيد را متزلزل مى كند و ايشان از آن غفلت داشته اند. بالجمله ، ثبوت عقل مجرد ، بلكه عوالم عقليه ، موافق احاديث اهل بيت عصمتو اشارات بعض آيات شريفه الهيه و ضرورت عقول اولواالالبابو نتيجه رياضات اصحاب معارف است . و اين جوهر مجرد ، عقل عالم كبير است و در لسان بعضى، از آن به آدم اول تعبير شده . و اين غير آدم ابوالبشر است ، بلكه روحانيت آدم ـ عليه السلام ـ ظهور آن است . و در مقابل اين حقيقت نورانيه ، حقيقت ديگر است كه آن و هم كل است در انسان كبير ، كه به حسب فطرت و جبلت ، مايل به شرور و فساد و داعى به اغلوطه و اختلاق است و آن بعينه ، حقيقت ابليس الابالسه و شيطان بزرگ است ، كه ساير شياطين و ابالسه از بروزات و مظاهر آن است . و از براى اين حقيقت ، تجرد است ، تجرد برزخى ظلمانى ، نه تجرد عقلانى نورانى ، چنانچه پيش اصحاب معرفت و يقين روشن و واضح است. حضرت استاد در ادامه با توضيحاتي در باره عقل كل و حقيقت محمديه فرمودند: يكي از راه هاي كسب فيض صلوات بر محمد و آل محمد است كه نبايد اين كار را با اينكه ساده است٬ دست كم گرفت كه بركات فراواني دارد. (اللهم صل علي محمد و آل محمد) در ادامه سئوالاتي توسط حاضرين مطرح گرديد. يكي از سئوالات درباره راه هاي ميان بر رسيدن به حقيقت بود كه آيا اصلا راه ميان بري وجود دارد؟ يا اينكه بايد راه طبيعي را رفت؟ حضرت استاد فرمودند: وقتي كه مردم به مستحبات رو آورند٬ شما از واجبات مواظبت كنيد! منظور اينكه اصل مسئله مهم است و لذا "راه ميان بر" همان كيفيت است. بايد به كيفيت پرداخت. … خواندن يك سوره اخلاص با توجه حتما مناسب تر از خواندن سوره بقره! بدون توجه است كه حجم آن هم خيلي زياد است. توجه و كيفيت مهم است. مسئله مهم بعدي اولويت بندي است كه چه كاري بر چه كاري ترجيح دارد. اگر اين موضوع رعايت شود و كيفيت و توجه هم باشد٬ راه كوتاه است. مسئله بعدي محبت است كه اگر انسان داشته باشد٬ در خدمت خسته نمي شود. حضرت استاد در ادامه با ذكر خاطراتي از اخلاق و رفتار جمعي از دوستان خود كه در فاجعه هفتم تير به شهادت رسيده بود٬ ياد و خاطره آنان را زنده كرد و نكات ارزشمندي را متذكر شد و فرمودند: خوشا به حال كساني كه با اخلاص كار كردند و سرشان گرم نشد! در ادامه از حضرت استاد سئوال شد كه آيا در كلام معصومين جايي هست كه عقل و عشق با هم مقايسه شده باشد؟ و كلا رابطه عقل و عشق چيست؟ حضرت استاد در جواب فرمودند: حيلت رها كن عاشقا! ديوانه شو! ديوانه شو! يعني آنچه در مقابل عشق قرار مي گيرد٬ حيله است نه عقل! بهر مفهوم است اين... عشق ورنه نبود عقل كامل غير عشق! در روايات خيلي كلمه عشق كمتر استفاده شده و در قرآن نيز مسئله شدت محبت مطرح است. (وَمِنَ النَّاسِ مَن يَتَّخِذُ مِن دُونِ اللّهِ أَندَاداً يُحِبُّونَهُمْ كَحُبِّ اللّهِ وَالَّذِينَ آمَنُواْ أَشَدُّ حُبًّا لِّلّهِ وَلَوْ يَرَى الَّذِينَ ظَلَمُواْ إِذْ يَرَوْنَ الْعَذَابَ أَنَّ الْقُوَّةَ لِلّهِ جَمِيعاً وَأَنَّ اللّهَ شَدِيدُ الْعَذَابِ- بقره 165) بين عشق و اين هوس هاي زودگذر تفاوت است. عشق فقط مخصوص خدا است. زبان خدا و ائمه اطهار(ع) زبان عموم مردم است بطوريكه كه همه بتوانند راحت استفاده كنند. مثلا مي فرمايد هوالاول وآلاخر يعني او اول و آخر است! يعني همه چيز اوست! اما واژه هايي نظير عشق و مي و مطرب و ... مخصوص زبان شعر است كه براي كنايه و تمثيل به كار مي رود. ... ديگر دوستي و گذشت مي تواند انسان را كمك كند اما اين ادعاهايي كه در باره عشق مي شود٬ معمولا هوا و هوس است و چقدر عاشق ها معشوق ها را كشته اند! و لذا اين ها شهوت است! و عشق هم نيست حتي عشق مجازي! اين ها راه به جايي نمي برد. عشق مجازي همان عشق به پيامبر و اهل بيت(ع) است. يعني مجوز است. در ادامه نيز سئوالات ديگري مطرح شد و اشاراتي به وضعيت فعلي معنويت٬ تعليم و تربيت و تفاوت هايي كه حتي در حوزه هاي ديني هم به وجود آمده بحث هايي صورت گرفت. حضرت استاد سپس با ذكر خاطراتي از مرحوم آخوند٬ حضرت آيت الله بهاءالديني٬ مرحوم اصفهاني٬ و حضرت علامه جعفري و ... نكات اخلاقي مهمي را ياد آور شدند. در ادامه حضرت استاد بخشي از مقاله سوم از كتاب شرح حديث جنود عقل و جهل امام خميني(ره) را قرائت كردند. متن مقاله سوم به شرح ذيل مي باشد: مقاله سوم : در شمه اى از خصايص و صفات دو حقيقت عقليه و جهليه ، به حسب آنچه در اين حديث شريف به آن اشاره فرموده. اول آن كه فرموده : ان الله خلق العقل ، و در اين ، دو نكته است كه اشارت به اصل حقيقت عقليه تواند بود : او آن كه : نسبت خلق به عقل داده و او را مخلوق شمرده ، و اين ممكن است اشارت به آن باشد كه حقيقت عقليه در مقابل امر و از تنزلات آن است ، چه كه عالم امر عبارت از : فيض منبسط و نفس الرحمن و وجود مطلق و مقام برزخيت كبرى و اضافه اشراقيه و روحانيت محمديه و علويه ـ عليهما و على الهما الصلوة و السلام ـ است ، و او را تعين و تقيد و مقابلى نيست و به او نسبت تخلق نتوان داد مگر مجازا چنانچه در بعض احاديث به اين نسبت مجازيه او را منتسب فرمودند و اهل معرفت گويند : يكى از محتملات الا له الخلق و الامر، همين اشراقى منبسط است چنانچه الله نور السموات و الارض با آن لطايف و اسرار عجيبه اى كه در آيه شريفه به آن اشاره فرموده ، شايد اشاره به همين حقيقت باشد. بنابراين ، حقيقت عقل ـ كه اول مخلوق از روحانيين است ـ تعين اول و اولين منزل نور پاك فيض منبسط الهى است . به حسب اين تحقيق ، وصف ديگرى كه حق تعالى عقل را به آن توصيف فرموده ظاهر مى شود. و آن ، آن است كه : اين حقيقت را از نور از نور خود خلق فرموده ـ يعنى از فيض منبسط و نور اشراقى خود ـ ، زيرا متعين ظهور مطلق و متقوم به آن است ، چنانچه اشاره جليه به اين معنى است حديث شريف كافى در باب صفات فعل ، سند به حضرت صادق (عليه السلام) رساند. قال عليه السلام : خلق الله المشيئة بنفسها ثم خلق الاشياء بالمشيئة مقصود از مشيت در اين حديث شريف ، شايد همان فيض اشراقى منبسط باشد كه آن نور سماوات و ارض است . و بنفسها تجلى ذاتى بلاواسطه حق است ، زيرا كه حقايق متعينه عقليه يا غير عقليه نتواند مرتبط به ذات مقدس از جميع تعينات تقيدات باشد ، زيرا كه اين ربط ذاتى كه مصحح مخلوقيت است . در صورت تقيد و تعين ، مستلزم تعين در متجلى و خالق شود ـ تعالى الله عن ذلك ـ . پس تجلى ذاتى حق و نور ظهورى جمال جميل مطلق ، همين فيض مطلق و مشيت اشراقيه است و اين همان نور است ، به حسب اين بيان و احتمال كه در اين حديث مى فرمايد : ان الله خلق العقل و هو اول خلق من الروحانيين عن يمين العرش من نوره ، اى من نوره الاشراقى و فيضه المنبسط الاطلاقى . و به اين بيان ، رفع شبهه اى كه به حديث شريف خلق الله المشيئة بنفسها وارد شده است ، مى شود و محتاج به توجيه بعيد محقق عظيم الشان (مير) دامادـ نضر الله وجهه ـ و تاويل غريب محقق بزرگوار فيض و تاويل عجيب محدث خبير مجلسىعليهما الرحمه نباشيم و عجب آن است كه فيلسوف كبير اسلامى ، صدرالمتالهين ـ قدس سره ـ نيز در اين حديث از تحقيق اهل معرفت و اصحاب قلوب ، صرف نظر فرموده و به طور ديگر تاويل فرموده است اين حديث را ، كه شاهد بزرگ آن مشرب و مسلك است . و ما در رساله مصباح الهداية تحقيق اين مقصد را با حكومت بين عرفاى شامخ و حكماى عظام . راجع به اول ماصدر به طور وافى نموديم ، هر كس خواهد به آن رجوع كند تا جليه حال معلوم گردد. نكته دوم كه در ان الله خلق العقل است ، آن است كه نسبت خلق عقل را به اسم الله ـ كه اسم اعظم جامع و از براى آن مقام احديت جمع است ـ داده و شايد اشاره به آن باشد كه تجلى در مرآت عقل اول ، تجلى به جميع شوون و حقيقت عقليه ظهور تام و كل الظهور است در مراتب تعينات خلقيه . و حاصل اين فقره حديث چنين شود ـ والعلم عندالله ـ كه : ذات مقدس حق ـ جل و علا ـ به حسب تجلى به اسم اعظم و مقام احديت جمع ، به مقام ظهور به فيض مقدس اطلاقى و وسطيت آن در مرآت عقل اول به جميع شؤون و مقام جامعيت تجلى فرمود ، و از اين سبب ، همين اول مخلوق را به نور مقدس نبى ختمى ـ كه مركز ظهور اسم اعظم و مرآت تجلى مقام جمع و جمع الجمع است ـ تعبير نموده اند ، چنانچه در حديث است از رسول خدا كه : اول مخلوق ، نور من است و در بعض روايات اول مخلوق ، روح من است . دوم از خصايص عقل آن است كه : اول مخلوق از روحانيين است ، و اول مخلوق از روحانيين اول مخلوق به قول مطلق است ، زيرا كه غير روحانيين بعد از روحانيين مخلوقند. و مقصود از روحانيين ، يا عالم عقلى و جمله عقول قادسه طوليه و عرضيه است ، و اطلاق رحانى به تخلل نسبت به آنها نمودن ، به ضربى از تجريد است ، و يا جمله عوالم مجرده است ، و اطلاق روحانى نيز يا مبنى بر تجريد يا تغليب است . و بيان آن كه عوالم روحانيين مقدم بر ساير موجودات ، و عقل اعظم مقدم بر همه است ، موكول به محال خود از كتب عقليه است. سوم از خصايص عقل ، آن است كه مخلوق از يمين عرش است و در متعلق اين جار ، چند احتمال است : يكى آن كه (متعلق) كلمه خلق فى قوله : خلق العقل باشد ، و معنى چنين شود كه : خلق فرمود عقل را از يمين عرش ، و جمله حاليه : و هو اول خلق متوسط بين جار و مجرور باشد. و اين توجيه به نظر نويسنده ، اقرب است و پس از اين ، وجه آن معلوم خواهد شد. ديگر آن كه متعلق به اول خلق باشد ، در صورتى كه مراد از روحانيين جمله مجردات عقليه و غير آن باشد ، يعنى اول خلق از يمين عرش است ، از جمله روحانيين . سوم آن كه متعلق به روحانيين باشد ، يعنى اول خلق از روحانيين ، كه آن روحانيين همه از يمين عرشند. و در اين صورت ، مراد از روحانيين عالم عقلى است . و اين دو احتمال را بعضى از بزرگان ذكر فرموده اند.و بايد دانست كه عرش را اطالاقات يا مصاديقى است كه به بعض آن در روايات شريفه تصريع شده و بعض آن در لسان اهل معرفت است ، مثل : جسم كل محيط يا مجموع عالم يا علم يا علم مفاض به انبياء و حجج. و يكى از اطلاقات آن ، كه مناسب با قول خداى تعالى است ارحمن على العرش استوى نفس فيض منبسط است كه مستواى رحمان و مجلاى بروز سلطنت الهيه است . و بنابراين اطلاق ، معلوم شود كه : حقيقت عقليه مخلوق از يمين عرش است ، و آن تعين اول اقرب به حق و جلوه مقدم بر ساير جلوات است ، كه از براى آن ، جنبه يمينيت است و يد الله به اعتبارى ، خود همين فيض است كه در نظر كثرت ، يمين و يسار پيدا كند و در نظر وحدت كلتا يديه يمين باشد. و بنابراين توجيه از عرش ، قوله عليه السلام : من نوره بيان عرش باشد ، اگر نور را به معناى تجلى فعلى محسوب داريم . و اگر نور را به تجلى ذاتى حمل نمائيم ، اشاره به غايت توحيد و تجريد است كه قلم و بيان را ياراى بسط آن نيست . و در اين نظر ، حديث شريف از احاديث صعبه مستصعبه است كه اظهار آن افشاء سرّ است . و اين خصيصه چهارم عقل است كه در حديث شريف به آن اشاره شده. پنجم از خصايص عقل آن است ـ كه به آن سابق اشاره نموديم ـ كه خلق عقل از نور منبسط و اضافه اشراقيه است ، و با آن كه جميع دار تحقق ظهور فيض منبسط است و تجلى فيض اشراقى است ، اختصاص عقل اول يا جمله عقول به آن براى افاده اين مطلب شايد باشد ، كه عالم عقلى جلوه تام و اولين تجلى اين فيض است و ساير موجودات را وسايط و وسايل است ، و از اين جهت ، آنها انوار مختلطه به ظلمات هستند ، به حسب مراتب قرب و بعد و كمى و زيادى وسايط. پس نسبت خلق آنها را به نور حق نتوان داد مگر به نظر وحدت و جمع ، كه آن وراى تخليق است كه نظر به كثرت است و ما به خواست خداى تعالى پس از اين ، بقيه صفات و آثار عقل را به قدر مناسب اين اوراق ، ذكر مى نمائيم . و از آنچه درباره حقيقت عقليه و صفات آن مذكور شد ، به قياس و مقابله حقيقت جهل و صفات آن نيز معلوم گردد. پيش از اين در مقام دوم مذكور شد كه حقيقت جهل كل ، مقابل عقل كل ، عبارت است از وهم كل كه وهم عالم كبير است و بالذات مايل به شرّ و كذب و اغلوطه و فساد است ، و اوهام جزئيه در عوالم نازله ، آن حقيقت باطله است . و شايد فرموده رسول اكرم ـ صلى الله عليه و آله و سلم ـ : ان الشيطان يجرى مجرى الدم من ابن آدم ـ چنانچه مشهور است ـ اشاره به احاطه وهم كل به اوهام جزئيه باشد يا اشاره به اوهام جزئيه ـ كه نتايج و مظاهر ابليس بزرگ است ـ باشد. در بيان صفات جهل و در اين حديث شريف اوصاف چند ، به اشاره و صراحت براى جهل بيان فرموده : صفت اول آن كه اين حقيقت جهليه ، پس از حقيقت عقل ، مخلوق شده است ، با تراخى كه از كلمه ثم استفاده شود. و اين شايد اشاره به آن باشد كه اين حقيقت پس از عقل كلى و نفس كلى ، مخلوق است . و اين شاهد آن است كه پيش از اين به آن اشاره نمودم كه حضرت صادق ـ عليه السلام ـ بيان عقل كل و نفس كل را اولا فرمودند و پس از آن ، اشاره به عقول جزئيه و جهل جزئى فرمودند كه مورد نظر سائل بوده ، زيرا كه اگر مقصود از عقل و جهل ، عقل و جهل جزئى باشد خلقت عقل پس از خلقت جهل است ، زيرا كه قوس صعود به حسب قاعده شريفه امكان اخس از اخس به اشرف منتهى شود ، عكس قاعده شريفه امكان اشرف كه از اشرف به اخس منتهى شود ، و آن در سلسله نزول است . پس حضرت اشاره به سلسله نزول فرموده و در آن ، عقل مقدم است بر جه صفت دوم آن ، آن است كه اين حقيقت از بحر مخلوق است ، و اين شايد اشاره به حقيقت نفس كل باشد و اتصاف نفس كل به بحريت براى آن است كه آن وجود جمعى محدود است و در آن ، كثرت ـ بلكه كثرات ـ راه دارد ، چنانچه بحر ، مجمع كثرات و مركز مجتمعات است و اين اشاره به مبدا فاعلى جهل است ، نه مبدا قابلى ، چنانچه اعاظم از شرح حديث فرمودند. و صفت سوم و چهارم آن ، از كلمه اجاج استفاده شود ، زيرا كه اجاج شور و تلخ است و شايد اين اشاره به دو قوه متقابله شهوت و غضب باشد كه در نفس كل ، حقيقت آنها به طورى است و در وهم كل به طورى ، و اين شهوت و غضب در نفوس جزئيه ، رقيقه آنهاست . و اين كه اين دو صفت را از اوصاف جهل محسوب داشتيم ، با آن كه در حديث شريف از اوصاف بحر ـ كه گفتيم اشاره به نفس كل است ـ قرار داده ، براى آن است كه صفات نقص در رقايق ، اتم و اظهر است تا در حقايق ، عكس صفات كماليه . از اين جهت ، شهوت در نفوس كليه ، همان عشق به كمال و غضب تنفر از نقص است و حقايق حقايق و سرّ سرّ آنها در حضرت اسماء ، به رحمت و انتقام يا صفات جمال و جلال تعبير شود ، و در اين مقام اسرارى است كه از بيان آن خوددارى خواهيم كرد. توجيه ديگر در معنى اجاج و شايد اجاج ـ كه به معنى شور و تلخ است ـ اشاره به دو مرتبه بااز تنزل حقايق نفسيه باشد كه يكى ملازم با ماهيت و يكى ملازم با تعلق است و در عالم عقلى ، تعلق به اجسام اصلا نيست و ماهيت در آنها محكوم و مقهور در تحت سطوح نور حق است و نقص امكانى در آن عوالم منجر به كمال وجوبى است . و از اين جهت شايد ، عالم آنها را جبروت گويند. و بعض اعاظم فلاسفه از شراح حديث ، بحر اجاج را عبارت از مادة المواد و هيولاى اولى دانسته كه مبدا قابلى جهل است و آن با احتمال آن كه مراد از جهل وهم الكل باشد در مقابل عقل الكل ـ كه خود آن معظم له نيز ، اشاره به آن نموده و حديث شريف را تطبيق با آن نموده ـ نمى سازد. بلى ، اگر جهل را به اوهام جزئيه ، كه مظاهر وهم الكل است تطبيق كنيم ، مراد از بحر اجاج ممكن است هيولاى اولى باشد و ممكن است مطلق عالم اجسام يا هيولاى ثانيه باشد ، و اجاجيت آن عبارت از نقص و امكان آن باشد. صفت پنجم جهل ظلمانيت است و آن شايد اشاره به قوه شيطنت باشد ، كه از خواص وهم است و وهم الكل اصل اصول شيطنت ، و ساير اوهام جزئيه ، شيطنتشان ، مكتسب از آن است . و از اين جهت كه شيطنت از خواص آن است در حديث شريف ، ظلمانيت را از اوصاف خود وهم قرار داده به خلاف اجاجيت حكمة الهية در بيان سرّ آنكه عقل به نور حق نسبت داده شده و جهل به بحر اجاج از اين حديث شريف ، نكته شريفه اى ، كه از لباب حكمت متعاليه و لطايف اسرار الهيه است ، مستفاد شود كه فهم حقيقت آن بعد از رياضات عقليه ، محتاج به لطف قريحه و صفاى سرّ است . و آن ، آن است كه عقل را به نور حق نسبت داده و جهل را به بحر اجاج ، براى افاده آن كه سرچشمه جميع كمالات و سرلوحه همه مقامات و سرمنشا تمام انوار معنويه در عالم ملك و ملكوت و مبدا جمله اضواء منيره در حضرت جبروت و لاهوت ، نور مقدس حق ـ جل جلاله ـ است ، و از براى موجودى از موجودات نور و ضياء و كمال و بهائى نيست ، مگر آن كه ظل نور ازل و پرتو جمال جميل اول در آن جلوه گر شده ، چنانچه لطيفه الهيه الله نور السموات و الارض الخ ، اشاره جليه و حكايت جميله از همين مقصد اعلى و منظور اسنى است و در آيات شريفه الهيه و احاديث كريمه اصحاب وحى و سفارت ، صراحات و اشارات بسيار به اين لطيفه توحيديه هست . و چنانچه نورانيت همه عوالم و جمال و كمال قاطبه نشئات ، ظهور نورانيت و ظل و پرتو كمال و جمال مقدس حق ـ جل اسمه ـ است ، تمام نقايص و قصورات و جميع ظلمات و كدورات و همه عدام و فقدانات و كليه قذارات و كثافات و قاطبه خست و نكبت و جمله ذلت و وحشت ، به نقص امكانى و بحر اجاج هيولايى برگشت كند و اين شجره خبيثه ، ام الفساد و مادة المواد همه اين امور است و ما اصابك من حسند فمن الله و ما اصابك من سيئته فمن نفسك، بلكه هر نور و جمالى كه از ساحت مقدس حضرت حق ـ جل و علا ـ اضافه شده ، و هر ضياء و بهائى كه از جلوه جميل ازل در مرآت امكان جلوه نموده و دست تصرف ديو پليد بدان دراز شده و مورد خيانت و جنايت قصور امكانى واقع شده ، در معرض كدورت و ظلمت و مشتبك با عدم و قصور واقع گرديده ، مگر عالم عقلى ، كه در حقيقت ، به واسطه كمال جلوه اسمائى و جلاء انوار سبحانى ، حكم امكان از آن ساقط است ، بلكه آن عالم نور محض و كمال خالص مى باشد و دست تصرف غير و غيريت از ساحت مقدس آن دور است . و از اين بيان معلوم شد كه جنود عقل جنود الهيه است ، و جنود جهل جنود ابليسيه . آنچه نقص و قصور است به ابليس منسوب ، و آنچه كمال و تمام است به حق مربوط است ، گرچه در نظر توحيد تام و برچيده شدن بساط كثرت ، اساس محكم كل من عند الله پيش آيد. براى فهم اين معنى مثالى ياد كنيم : نورى كه از شمس از روزنه اى در خانه تابيده ، نورانيتش از شمس است و محدوديتش از روزنه است به يك نظر ، و در نظر ديگر اگر شمس نبود ، نه نور روزنه بود و نه محدوديت نور روزنه . مثال ديگر : مرآتى مقابل شمس قرار مى دهيم كه مساحتش يك ذرع است ، نورى به مناسبت آن مرآت در ديوار مى افتد ، نور از شمس است و محدوديت از مرآت ، و در نظرى اگر شمس نبود ، پس نور مرآت نبود ، پس محدوديت نور مرآت نبود. حضرت استاد در اثناي قرائت متن كتاب به نكات فراواني اشاره كردند كه در ادامه توجه شما را به برخي ازآنها جلب مي شود: خداوند با تمام صفات و كمالش به نام محمد و آل محمد تجلي كرده است. در زيارت ناحيه مقدسه حضرت مي خوانيم كه لافرق بينك و بينهم الا انهم عبادك. يعني فرقي بيت تو و اينها نيست و خدا را با اينها مي شود شناخت و لذا اهل بيت(ع) آيينه تمام نماي خداوند هستند. وگرنه به ذات او هيچ كس دسترسي ندارد. ... مجراي محبت و كانال فيوضات الهي محمد(ص) و آل محمد(ص) هستند. سعدي اگر عاشقي كني و جواني عشق محمد بس است و آل محمد ما هيچ گاه محبت افراد را نسبت به خود فراموش نمي كنيم. خداي تعالي چه لطف و محبت هايي به ما كرده است! همه اين لطف و محبت ها به بركت محمد و آل محمد است و ... اين ماه ماه رجب است. ماه علي(ع) است. وقتي مي گويي يا علي مي روي دنبال پيامبر و وقتي رفتي دنبال پيامبر يعني دنبال خدا! ذالكم الله ربكم ... ايشان در ادامه و در تبيين بخشي از مقاله فرمودند: در قرآن كريم وقتي كلمه خلق و يا امر به تنهايي آمده باشد به معنايي همه عالم است ولي اگر هر دو با هم بيايد٬ منظور از امر عالم مجردات و منظور از خلق عالم ماديات است. ... مشيت يكي است. يعني اراده خدا. كل عالم جباري است ولي انسان مجبور نيست و عقل با مشيت خلق شده است. حضرت استاد سپس با ذكر نكاتي اخلاقي در مورد اهميت ماه رجب مطالبي را فرمودند: حضرت صادق(ع) فرمودند كسي كه گفت: من عالم هستم٬ جاهل است. در مورد عقل نیز همين است. و لذا هم وغم انسان بايد خدا باشد و انسان اگر به خدا رسيد همه چيز حل است. آنچه انسان را مي سازد علم الهي است. خواهشي اندرجهان هرخواهشي رادرپي است خواهشي بايدكه بعدازآن نباشدخواهش ماه رجب ماه بزرگي است. اين ماه دالان رسيدن به ماه ضيافت الهي يعني ماه رمضان است. در دعاهاي اين ماه معارف فراواني وجود دارد كه نبايد آنها را از دست داد. در اين ماه در هر شب ملكي هست كه تا صبح ندا مي دهد و چيزهايي مي گويد كه بايد شنيد. دادن حاجت و قبول توبه و همنشيني خدا و ... گفت پیغمبر که نفحتهای حق گوش و هش دارید این اوقات را نفحه آمد مر شما را دید و رفت نفحهی دیگر رسید آگاه باش اندرین ایام میآرد سبق در ربایید این چنین نفحات را هرکه را ميخواست جان بخشیدورفت تا از ین هم وانمانی خواجهتاش در اين ماه نفحاتي هست اما افسوس كه عمر ما گذشت. اهلش مي گويند در اين ماه چيزهايي وجود دارد كه گفتني و نوشتني و خواندني نيست! بلكه چشيدني و شنيدني و ديدني است! در اين ماه بايد دعا كرد. با دعا همه كار مي توان كرد ... اين شبها بهترين فرصت است كه با خدا هم نشين شويم. همنشيني با خدا يعني ياد خدا كردن. چه خوب است كه در اين شبها چند دقيقه قبل از اذان صبح بلند شويم و چند ركعت نماز بخوانيم و بعد با زبان خودمان با خدا حرف بزنيم. خدا رفيق خوبي است. عمر كم است و كار زياد است٬ نفس هم كه هزاران سر دارد! ما چاره اي جز توسل به اهل بيت و دعا نداريم. به خصوص نسل جوان كه بايد خيلي برايشان دعا كرد و جوانان هم بايد به جاي مغرور شدن به چند كلاس اخلاق به فكر اصلاح خود باشند و اصلاح به اين است كه بفهميم خودمان نمي توانيم و خدا بايد به فريادمان برسد. اين مناجات خمس عشر براي جوانان بسيار مفيد است! اين مناجات 15 مدل دارد. بعضي از افراد اين 15 مناجات را تقسيم مي كنند بين روزهاي هفته و روزي دو مناجات را مي خوانند و مناجات زاهدين را شب جمعه مي خوانند. بهترين عشق بازي نسل جوان اين مناجات خمس عشر است! چيزهاي خيلي عجيبي در اين دعاها است. حضرت استاد در ادامه توجه و اهميت دادن به پدر و مادر را امري بزرگ و مورد رضايت پرودگار خواندند و به اين كار توصيه و سفارش كردند. در صورتي كه پدر و مادر در قيد حيات نباشند هم وظيفه داريم از آنها ياد و براي آنها خيرات كنيم و اينها مؤثر است. توجه به پدر و مادر را دست كم نگيريد. يك نگاه و تماشاي پدر و مادر صواب حج عمره را دارد... حضرت استاد در ادامه مطالب و نكات فراوان ديگري را نيز از سيره علما و بزرگان بيان كردند و در پايان بيانات ايشان حاضرين سئولات خود را مطرح كردند و مباحث متعددي نيز مطرح شد.سپس نماز جماعت مغرب و عشاء اقامه گرديد.
+ نوشته شده در ساعت توسط دوستداران استاد
|
|
درباره استاد محمود امجد  حضرت آیت الله شيخ محمود امجد به سال 1318 هـ.ش در خانواده اى روحانى در شهرستان كنگاور از توابع شهر «كرمانشاه» به دنيا آمد، پدرش از واعظان توانا و از علماي آن ديار بود كه به عنوان پايگاهي در مسير ايران به كربلا، ميزبان علماي هم عصر خويش بود. ، و جدّشان از عالمان ذى فنون ملقّب به «افصح المتكلّمين» بود. پدر بزرگ ايشان از علما و شعراي با اخلاص و ارادتمند خاندان عصمت و طهارت است كه تضمين هاي عاشورايي ايشان از اشعار حافظ مشهور است.
در حدود 18 سالگى تحصيلات جديد را رها و به انگيزه تحصيل علوم دينى به شهر مقدّس قم مشرّف شد و در مدّت كوتاهى دوره مقدّمات و سطح را به پايان رسانده و به دروس خارج مشغول گرديد. در درس خارج فقه و اصول از محضر استادانى چون حضرات آيات عظام: امام خمينى، داماد، حاج آقا حسين فاطمي ، بهاءالدينى و بهجت ـ قدّس الله اسرار الماضين، و دامت بركات الباقين منهم ـ و در فلسفه و عرفان عملى از محضر پربار علاّمه طباطبايى قدّس سرّه استفاده فراوان برد. و در حدود 20 سال پايان عمر گهربار معظّم له با ايشان انس داشت و در جلسات عمومى و خصوصى ايشان شركت مى كرد ارادت علامه نيز به ايشان مشهود بوده است بطوري كه مي فرموده اند به او امجد كرمانشاهي نگوييد بلكه امجد كربلايي بگوييد. بزرگترين استاد اخلاق و عرفان ايشان مرحوم آيت الله العظمي بهاءالديني است که از سال 1351 هـ.ش. با آيت الله العظمى بهاء الدينى مأنوس و استفاده فراوان برد. و نيز در حدود سال 1350 با آيت اللّه العظمى بهجت ـ دامت بركاته ـ مرتبط شد و افزون بر بهره بردارى از دروس خارج فقه و اصول آن عارف ارتباط خاص و نزديك با معظّم له داشت و اينك حدود یک دهه است كه ايشان در تهران ساكن و دانشجويان و جوانان از جلساتش بهره هاى اخلاقى مى برند و علامه طباطبايي مي گفت: «ايشان قوي است.» روش تربيتي و رفتاري و اخلاق اجتماعي و زهد بي نظير ايشان باعث شده، جوانان خصوصا دانشجويان، اين عالم گرانقدر را همچون نگيني در آغوش بگيرند. مباحث اخلاقي و نماز جماعت ايشان در مسجد كوي دانشگاه تهران و مراسمي چون عزاداري ايام محرم و احياء شبهاي قدر، همه عاشقان فضيلت را به سوي خويش جذب كرده است. از خصوصيات بارز ايشان اخلاص عجيب و بي اعتنايي او به دنياست به طوري كه بسيار ديده اند كه مجالس بسيار كوچك و در ظاهر كم اهميت و افراد بي نام و نشان را بر مجالس بسيار بزرگ ترجيح داده اند. آنچه در نظر ايشان اهميت دارد ارادت و اخلاص به اهل بيت عصمت طهارت عليهم السلام است. عشق به جوانان، دلسوزي براي آنان و محبت پدرانه ايشان باعث شده است كه جوانان هم به او عشق ورزند و با ايشان رابطه اي صميمي داشته باشند. این سایت به همت دوستداران استاد راه اندازی گردیده است. علاقمندان می توانند از طریق آقای فتحی و با شماره تلفن ۰۹۳۵۷۹۲۶۳۰۰ از محل دقیق جلسات استاد باخبر گردند.
| ||||||||
